GOULD, GLENN - GOLDBERG VARIATIONS

Glenn Herbert Gould (ur. 25 września 1932 w Toronto, zm. 4 października 1982 w Toronto) – kanadyjski kompozytor i pianista znany zwłaszcza ze swoich interpretacji utworów Jana Sebastiana Bacha. Szczególną sławę przyniosły mu dwie odmienne interpretacje "Wariacji Goldbergowskich" (z roku 1955 i 1981), a także wykonanie "Die Kunst der Fuge" i "Das Wohltemperierte Klavier" oraz wiele innych.

Jeden z pierwszych zachodnich pianistów, koncertujących za "żelazną kurtyną" – w ZSRR. Współpracował m.in. z Herbertem von Karajanem i Leonardem Bernsteinem, a także Leopoldem Stokowskim. Mistrz interpretacji muzyki barokowej. Sławne są również jego beethovenowskie nagrania – koncertów fortepianowych i sonat. Grał także muzykę dodekafonistów. W 1964 roku porzucił występy przed publicznością, oddając się wyłącznie nagraniom płytowym. Prowadził programy telewizyjne i audycje radiowe.

Glenn Gould obdarzony był niezwykłą wyobraźnią muzyczną i słuchacze doceniali jego interpretacje rozciągające się od genialnie pomysłowych, aż do (czasami) kompletnie ekscentrycznych. Zdarzało mu się nagrywać zupełnie różne wersje tych samych utworów. Gra jego była niezwykle przejrzysta i precyzyjna, szczególnie w przypadku kontrapunktów. Wypracował technikę pianistyczną, która pozwalała mu stosować bardzo szybkie tempa bez utraty w zakresie klarowności gry i odrębności każdej nuty. Jednym z elementów tej techniki było zajmowanie bardzo niskiej pozycji przy fortepianie. Pierwszą płytę Glenn Gould nagrał w 1955 roku. Były to "Wariacje Goldbergowskie" Bacha. Później kojarzono go najczęściej właśnie z tym nagraniem. Jednym z jego ostatnich nagrań również były "Wariacje Goldbergowskie" – jako jedno z niewielu dzieł, które nagrał dwa razy w studio. Oba nagrania są cenione przez krytyków, mimo że bardzo się różnią od siebie. Pierwsze – energiczne i zawierające bardzo szybkie tempa, drugie – wolniejsze i bardziej in
trospekcyjne.

Gould nagrał wiele dzieł muzyki klawiszowej Bacha, m.in. kompletne oba tomy "Das Wohltemperierte Klavier", a także koncerty fortepianowe (klawesynowe). Nagrał też część "Kunst der Fuge" – jedyny raz nagrywając wówczas na organach. Interpretował również dzieła, często mniej znane, innych kompozytorów, m.in. Arnolda Schoenberga, Jeana Sibeliusa, Paula Hindemitha, Orlanda Gibbonsa. Często wykonywał również swoje własne transkrypcje. Niektórych kompozytorów w swym repertuarze pomijał, m.in. Fryderyka Chopina. Glenn Gould znany był ze swojej ekscentryczności. Często podśpiewywał grając na fortepianie[1] i inżynierowie dźwięku nie zawsze potem potrafili usunąć jego głos z nagrania. Twierdził, że śpiewa podświadomie, a nasilało się to szczególnie, gdy fortepian odmawiał mu posłuszeństwa. Nietypowo poruszał się podczas gry. Na fortepianie grał siedząc od wczesnej młodości na krześle zrobionym mu przez ojca[1] (nawet, kiedy już było prawie kompletnie zniszczone). Obawiał się zaziębienia, nosił więc ciepłe ubrania oraz
rękawiczki nawet w ciepłe dni. Był uzależniony od wielu leków. Dbał przesadnie o swoje ciśnienie i ręce. Niektórzy lekarze twierdzą, że mogło to być związane z tzw. syndromem Aspergera, chorobą powiązaną z autyzmem, ale inni twierdzą, że mogły być inne psychologiczne i emocjonalne wytłumaczenia jego ekscentryczności. Nie lubił być dotykany, a później odmawiał także bezpośredniej rozmowy właściwie ze wszystkimi, zdając się na telefon i listy jako formę komunikacji. Potrafił prowadzić wielogodzinne rozmowy telefoniczne, w czasie których czasami nucił np. całe utwory muzyczne, posiadał bowiem wyjątkową pamięć muzyczną.

Zmarł kilka miesięcy po premierze drugiego nagrania Wariacji Goldbergowskich i 9 dni po swoich 50. urodzinach na udar mózgu.

Wariacje Goldbergowskie – utwór Johanna Sebastiana Bacha (BWV 988), napisany na klawesyn, ale często wykonywany też na fortepianie.

Utwór składa się z Arii i 30 wariacji, opartych na jej schemacie harmonicznym, wykorzystujących przeróżne formy muzyczne, w tym różne tańce oraz skomplikowane i kunsztowne formy polifoniczne, jak fugetta i różne rodzaje kanonów – od kanonu w unisonie, poprzez wszystkie interwały aż do kanonu w nonie. Cykl kończy Aria da capo w pierwotnej wersji.

Utwór powstał około roku 1741 dla hrabiego Hermana Karla von Keyserlinga i wykonywany był przez Johanna Gottlieba Goldberga, muzyka hrabiego i ucznia Bacha, od którego wariacje wzięły swą nazwę. Według biografii Bacha napisanej przez Johanna Nikolausa Forkela, utwór miał służyć jako "lekarstwo" na bezsenność hrabiego. Było to najprawdopodobniej dzieło, za które Bach otrzymał największe wynagrodzenie.

Bach umieścił Wariacje Goldbergowskie w czwartym i ostatnim zeszycie cyklu Clavier-Übung.

Spis utworów:

1. ARIA - GOULD GLENN
2. VARIATION 1 A 1 CLAV. - GOULD GLENN
3. VARIATION 2 A 1 CLAV. - GOULD GLENN
4. VARIATION 3 A 1 CLAV. CANONE ALL'UNISUONO - GOULD GLENN
5. VARIATION 4 A 1 CLAV. - GOULD GLENN
6. VARIATION 5 A 1 OVVERO 2 CLAV.L - GOULD GLENN
7. VARIATION 6 A 1 CLAV. CANONE ALLA SECONDA - GOULD GLENN
8. VARIATION 7 A 1 OVVERO 2 CLAV. - GOULD GLENN
9. VARIATION 8 A 2 CLAV. - GOULD GLENN
10. VARIATION 9 A 1 CLAV. CANONE ALLA TERZA - GOULD GLENN
11. VARIATION 10 A 1 CLAV. FUGHETTA - GOULD GLENN
12. VARIATION 11 A 2 CLAV. - GOULD GLENN
13. VARIATION 12 CANONE ALLA QUARTA - GOULD GLENN
14. VARIATION 13 A 2 CLAV. - GOULD GLENN
15. VARIATION 14 A 2 CLAV. - GOULD GLENN
16. VARIATION 15 A 1 CLAV. CANONE ALLA QUINTA. ANDANTE - GOULD GLENN
17. VARIATION 16 OUVERTURE A 1 CLAV. - GOULD GLENN
18. VARIATION 17 A 2 CLAV. - GOULD GLENN
19. VARIATION 18 CANONE ALLA SESTA A 1 CLAV. - GOULD GLENN
20. VARIATION 19 A 1 CLAV. - GOULD GLENN
21. VARIATION 20 A 2 CLAV. - GOULD GLENN
22. VARIATION 21 CANONE ALLA SETTIMA - GOULD GLENN
23. VARIATION 22 ALLA BREVE A 1 CLAV. - GOULD GLENN
24. VARIATION 23 A 2 CLAV. - GOULD GLENN
25. VARIATION 24 CANONE ALL' OTTAVA A 1 CLAV. - GOULD GLENN
26. VARIATION 25 A 2 CLAC. - GOULD GLENN
27. VARIATION 26 A 2 CLAC. - GOULD GLENN
28. VARIATION 27 CANONE ALLA NONA - GOULD GLENN
29. VARIATION 28 A 2 CLAV. - GOULD GLENN
30. VARIATION 29 A 1 OVVERO 2 CLAV. - GOULD GLENN
31. VARIATION 30 A 1 CLAV. QUODLIBET - GOULD GLENN
32. ARIA DA CAPO - GOULD GLENN