SOYKA, STANISŁAW/ TOMASZ STAŃKO - SOYKA/ STAŃKO

U schyłku komunizmu w Polsce i niemal całej Europie Środkowo-Wschodniej, w szarej Warszawie na chwilę przed obradami Okrągłego Stołu, Soyka i Stańko nagrywają muzykę wspaniałą, wymagającą i… zapomnianą na blisko czterdzieści lat.

W 1988 r. Stanisław Sojka (który literę „j” w swoim nazwisku oficjalnie zamieni na „y” dopiero za jakiś czas) ma 29 lat, a w dorobku kilka albumów wydanych w Polsce oraz angielskojęzyczną płytę nagraną dla zachodniego koncertu RCA. Jest na fali! W studiach Polskiego Radia nagrywa muzykę, która finalnie złoży się na album „Radioaktywny” (to z niego pochodzi piosenka-emblemat „Absolutnie nic”) i zbiera pomysły, które w przyszłości zmienią się w arcydzieło - płytę „Acoustic”.

Starszy o siedemnaście lat Tomasz Stańko to już artysta o europejskiej, ugruntowanej sławie, w Polsce podziwiany nie tylko przez fanów jazzu, rozchwytywany i… walczący z własnymi demonami, które w fascynujący sposób potrafił zaprząc w służbę muzyki.

„Soyka / Stańko” to dokument dwóch jednodniowych, eksperymentalnych sesji, podczas których trębacz w pełni prezentuje swój kunszt improwizatora, a wokalista udowodnia, jak biegłym i pełnym temperamentu jest pianistą, prawie w ogóle… nie śpiewając.

„Suita zaduszna” została powstała w listopadzie 1988 r. w Studiu S-4 Polskiego Radia; wcześniej - w sierpniu tego samego roku i w tym samym miejscu - Soyka i Stańko zarejestrowali w pełni improwizowaną suitę „Medula oblangada”. Jej tytuł to żartobliwe, bardziej dźwięczne i „śpiewne”, zniekształcenie łacińskiego terminu „Medulla oblongata”, oznaczającego rdzeń przedłużony.

Wspomina realizator dźwięku Tadeusz Sudnik: „Tomasz i „Stanlej” czytali różne książki, chłonęli wiedzę z różnych dziedzin, a do tego obaj lubili bawić się słowami i wymyślać nieistniejące wyrazy. Nie sądzę, żeby zależało im związku słów z muzyką, która jest w tym przypadku zupełnie abstrakcyjna i w pełni improwizowana. Wpisali tytuł roboczy do radiowej dokumentacji i… tak już zostało.”

Obie suity to muzyka, poza krótkimi wokalizami Soyki w dwóch fragmentach, w całości instrumentalna. Uważny słuchacz wychwyci jednak - choćby w ostatniej części „Suity zadusznej” - przebojowy pochód akordów, które w przyszłości staną się harmoniczną podstawą  piosenki „Play It Again” ze słynnego albumu „Acoustic”. Jako pianista Soyka zdradza silny wpływ muzyków soulowych i gospelowych. Nie jest typowym, jazzowym wirtuozem. Gra potężnie, transowo, rytmicznie, z wyczuciem dramaturgii i celu. W dokumentacji dwóch sesji jako autorzy muzyki wpisani są obaj artyści, ale wyraźnie to on jest tu gospodarzem. Stańko, muzyczny kameleon, w cudowny sposób wzbogaca muzykę o pierwiastek czystej abstrakcji. Wspólnie (i spontanicznie!) sięgają szczytów.

Opracowaniem graficznym albumu zajęli się Izabela Jurczyk i Robert Bobryk, autorzy oprawy bestsellerowego boksu „Tomasz Stańko - Polish Radio Sessions 1970-91”. Tym razem graficy postawili na projekt ascetyczny, za to niezwykle wysmakowany pod względem doboru materiałów. Najważniejszym celem było tu zapewnienie właściwego kontekstu dla dwóch wyjątkowych portretów Stanisława Soyki i Tomasza Stańko, wykonanych w latach 80. przez wybitnego artystę-fotografa Andrzeja Tyszko. Oba zdjęcia - wydrukowane na najwyższej jakości papierze - mogą służyć jako samoistne dzieła sztuki i po oprawieniu w ramy zdobić ściany domu, biura lub galerii.

Andrzej Tyszko: „Przyjaźń z Tomaszem była bardzo ważną częścią mojego życia. Rozmawialiśmy codziennie, dzieląc się zwykłymi sprawami i tym, co naprawdę istotne - z pełną szczerością, ciepłem i poczuciem, że możemy być sobą bez żadnych masek. Także ze Stanisławem, który był człowiekiem ciepłym, uważnym i niezwykle wrażliwym, łączyła nas prawdziwa i serdeczna więź. Obu fotografowałem wielokrotnie na okładki płyt i plakatów, spotykaliśmy się zawodowo i całkiem prywatnie, przez niemal 40 lat. To były relacje pełne życzliwości i wzajemnego szacunku.”

Autorem współczesnego masteringu jest laureat Grammy Jacek Gawłowski. Za odnalezienie muzyki w archiwum Polskiego Radia i koncepcję wydawniczą albumu odpowiada Adam Domagała.

Spis utworów:

1. Suita Zadusza, cz. 1                        02:49
2. Suita Zadusza, cz. 2                        02:43
3. Suita Zadusza, cz. 3                        03:18
4. Suita Zadusza, cz. 4                        03:08
5. Suita Zadusza, cz. 5                        02:43
6. Suita Zadusza, cz. 6                        03:22
7. Medula oblangada, cz. 1                            03:03
8. Medula oblangada, cz. 2                            03:43
9. Medula oblangada, cz. 3                            03:57
10. Medula oblangada, cz. 4                         03:33
11. Medula oblangada, cz. 5                         04:20
12. Medula oblangada, cz. 6                         04:11
13. Medula oblangada, cz. 7                         06:06